Nepnieuws & beïnvloeding

Duur: 45 minuten
Doelgroep: leerjaar 1 en 2 vmbo B/K/T

Doel

Leerlingen leren:

  • twijfelen aan wat ze online zien;
  • herkennen hoe berichten hen proberen te beïnvloeden;
  • simpele manieren gebruiken om informatie te controleren.

1. Start – Geloof jij dit? 5 minuten

Zet drie korte berichten op het bord:

  • Schoolvakanties worden volgend jaar twee weken korter
  • Nieuwe energiedrank maakt je geheugen 40% beter
  • Populaire game wordt vanaf volgende maand verboden voor jongeren onder 16

Vraag:

Welke geloof je het snelst? Waarom?

Bespreek kort:

Iets kan betrouwbaar klinken zonder betrouwbaar te zijn.

2. Werkvorm: De twijfelknop 10 minuten

Geef groepjes een aantal fictieve berichten.

Bij ieder bericht kiezen ze:

VERTROUW IK – TWIJFEL – VERTROUW IK NIET

Daarna zoeken ze naar signalen.

Waar let je op?

  • Wie zegt dit?
  • Staat er een bron?
  • Is de titel overdreven?
  • Probeert het bericht je boos, bang of enthousiast te maken?
  • Kun je het ergens anders controleren?

3. Waarom klik je? 10 minuten

Laat drie titels zien:

A. Onderzoek naar slaap bij jongeren gepubliceerd

B. DIT gebeurt er met je lichaam als je minder dan 7 uur slaapt 😱

C. Arts waarschuwt jongeren: “Dit doen bijna jullie allemaal verkeerd”

Vraag:

Waar zou jij op klikken?

Bespreek daarna:

Online berichten zijn niet alleen gemaakt om informatie te geven.
Ze willen vaak ook dat jij kijkt, klikt, deelt of koopt.

Laat leerlingen aanwijzen welke woorden hun aandacht trekken.

4. Werkvorm Maak het verdacht 15 minuten

Geef ieder groepje een saai feit:

Een school organiseert vrijdag een sportdag.

Opdracht:

Maak er een bericht van dat zoveel mogelijk mensen willen aanklikken.

Bijvoorbeeld:

CHAOS OP SCHOOL: leerlingen vrijdag massaal uit de lessen gehaald!

Daarna leest ieder groepje zijn titel voor.

Bespreek:

  • Is de titel technisch gezien waar?
  • Geeft hij een eerlijk beeld?
  • Waarom werkt zo'n titel?

Introduceer het begrip:

clickbait

5. Afsluiting: De 3-seconden-check 5 minuten

Voordat je iets gelooft of deelt:

STOP

1. Wie zegt dit?
2. Waarom wordt dit geplaatst?
3. Kan ik het controleren?

Laat leerlingen één zin afmaken:

Vanaf nu wil ik online beter letten op…

Kernboodschap

Niet alles wat echt lijkt, is betrouwbaar.

En soms is informatie niet helemaal nep, maar wordt die zo gebracht dat jij iets gaat denken, voelen of doen.