Soms vertelt een leerling iets waardoor je direct alert bent. Vaker ontstaat zorg langzaam: steeds geen eten mee, vaak te laat, verantwoordelijkheid voor jongere broertjes of zusjes, plotselinge gedragsverandering, veel spanning thuis of opmerkingen die nét blijven hangen. Je hoeft als mentor niet vast te stellen wat er thuis precies aan de hand is. Je moet zorgen dat signalen niet bij jou blijven liggen.

• Signaleer zonder meteen te verklaren.
  Noteer wat je daadwerkelijk ziet of hoort: “leerling viel drie keer in slaap tijdens de les” of “leerling zegt dat moeder regelmatig dagen niet uit bed komt.” Niet: “moeder kan de opvoeding niet aan.” Feiten en interpretaties moeten uit elkaar blijven.
• Vraag door, maar ga niet onderzoeken.
  Een leerling mag zijn verhaal vertellen, maar jij hoeft geen bewijs te verzamelen. Vragen als “Wat gebeurt er dan thuis?”, “Hoe vaak komt dat voor?” en “Wie weet hiervan?” kunnen helpen. Voorkom een verhoor of steeds opnieuw laten vertellen.
• Beloof nooit geheimhouding.
  Zeg liever: “Ik ga zorgvuldig met wat je vertelt om, maar als ik me zorgen maak over jouw veiligheid kan ik dit niet alleen bij mij houden.” Daarmee ben je vanaf het begin duidelijk over je professionele verantwoordelijkheid.
• Durf veiligheid concreet te maken.
  Bij twijfel mag je rechtstreeks vragen: “Voel jij je thuis veilig?”, “Ben je bang voor iemand thuis?” of “Kun jij vanavond veilig naar huis?” Voorzichtig formuleren hoeft niet te betekenen dat je om de kern heen draait.
• Ga niet zelf het gezin ‘repareren’.
  De mentor is een belangrijke vertrouwenspersoon, maar geen hulpverlener. Zodra je merkt dat je afspraken maakt over complexe thuissituaties, bemiddelt tussen gezinsleden of de enige volwassene wordt die alles weet, is het tijd om breder te handelen.
• Leg vast en draag over.
  Zorgelijke signalen horen niet alleen in jouw hoofd of persoonlijke aantekeningen. Volg de afspraken van je school, bespreek zorgen met de aangewezen collega of zorgprofessional en documenteer de stappen die worden gezet. De meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling is in het onderwijs verplicht en vraagt onder andere om signalen in kaart te brengen, te overleggen, zorgen te bespreken, de veiligheid te wegen en vervolgens te beslissen over hulp en/of melden.
• Laat je niet geruststellen door één goed gesprek.
  Dat een leerling na een gesprek zegt dat het “wel meevalt”, betekent niet automatisch dat eerdere signalen verdwijnen. Kijk naar het totaalbeeld en blijf volgen wat je ziet.
• Doorzetten hoort ook bij professioneel handelen.
  Als je zorgen blijven bestaan, blijf ze bespreekbaar maken. Zeker bij mogelijke acute of structurele onveiligheid mag het niet afhangen van de vraag of een leerling of ouder zelf om hulp vraagt; daarvoor is juist het afwegingskader van de meldcode bedoeld.

Mijn belangrijkste uitgangspunt:

Je hoeft als mentor niet te bewijzen dat er thuis iets mis is. Je moet signalen serieus nemen, zorgvuldig handelen en zorgen dat de verantwoordelijkheid niet bij jou alleen blijft liggen.